|
Cây
cẩu tích c̣n có tên là xương sống chó do h́nh
thù giống như xương sống con chó. Do có lớp
lông vàng bọc ngoài nên nó c̣n được gọi
là kim mao cẩu tích, cây lông khỉ, cây lông cu li.
Đây là vị thuốc chuyên trị đau lưng, gân
xương nhức mỏi.
Cẩu tích
có tên khoa học là Cibotium baromet J.Sm. Họ kim mao
Dicksoniaceae, mọc hoang khắp nơi, vị đắng
ngọt, tính ấm. Thuốc vào hai kinh can thận, ôn
dương bổ thận, mạnh gân xương, chủ
trị đau mỏi lưng gối, đái rắt,
đái dầm, bạch đới; kỵ thận
hư có nhiệt, hư hàn. Những bài thuốc có cẩu
tích:
Trị đau lưng, gân
mạch khớp chân khó cử động:
- Cẩu
tích, đỗ trọng, khương hoạt, nhục
quế mỗi thứ 30 g; tỳ giải, chế phụ
tử, ngưu tất mỗi thứ 50 g; tang kư sinh 40
g. Rượu trắng 1.500 ml ngâm một tuần, lọc
phần trong để uống. Hoặc ngâm 3 lần nhập
lại để uống th́ kinh tế hơn.
- Cẩu
tích, khương hoạt, đỗ trọng, quế tâm,
tang kư sinh, phụ tử chế mỗi thứ 30 g; tỳ
giải, ngưu tất mỗi thứ 45 g. Rượu
trắng 2.500 ml ngâm như trên (hai bài trên cùng công dụng,
cùng thành phần, khác liều lượng).
Trị
can thận hư suy, phong thấp lưng chân đau:
Cẩu tích, đan sâm, hoàng kỳ mỗi thứ 30 g,
đương quy 25 g, pḥng phong 15 g; rượu trắng
1.000 ml.
Trị
lưng đau, gối mỏi thuộc thận âm hư:
Cẩu tích, thỏ ty tử, đương quy, phục
linh, lượng bằng nhau. Nghiền thành bột, luyện
mật ong thành viên 9 g. Ngày uống 3 lần. Mỗi
lần 1-2 viên uống với nước sôi.
Bổ
thận cường yêu (yêu = cột sống): Can
thận bất túc, đau mỏi thắt lưng tiểu
tiện luôn, phụ nữ đới hạ. Cẩu tích
16 g, ngưu tất, thỏ ty tử, sơn thù du, lộc
giao (chưng), đỗ trọng mỗi thứ 12 g, thục
địa 16 g. Sắc uống.
Lưng
gối mỏi do thận can hư: Cẩu tích 10 g,
sa uyển tử 12-15 g, đỗ trọng 10-12 g. Sắc
uống ngày một thang.
Viêm cột
sống tăng sinh có gai do can thận bất túc: Cẩu
tích, bạch thược, thục địa, nhục
thung dung, ngưu tất, cốt toái bổ mỗi thứ
15 g; sơn thù du, câu kỷ tử, nữ trinh tử,
đương quy mỗi thứ 10 g; kê huyết đằng
30 g; mộc hương 6 g. Sắc uống ngày một
thang.
Đau
nhức tất cả các khớp to nhỏ (riêng từng
khớp hoặc cùng lúc nhiều khớp vào buổi
sáng ngủ dậy hoặc về chiều tối nhiều
hơn):
Cẩu tích 30 g; cốt toái, huyết giác, độc
hoạt, ngưu tất mỗi thứ 20 g; sinh địa,
mạch môn, mộc qua, đan b́, cốt khí củ mỗi
thứ 15 g.
Nếu
đau lưng, nhức mỏi, gia thêm ba kích, tục
đoạn, hà thủ ô mỗi thứ 12 g. Chân tê b́
hay hơi nề, gia mộc thông, tỳ giải, thiên
niên kiện mỗi thứ 12 g. Sưng khớp có sốt,
gia hoàng đằng 12 g, bạch chỉ 6 g.
Đau đầu, khó ngủ, táo bón, huyết áp cao
thêm quyết minh tử (hạt muồng sao) 24 g.
Các khớp
tê buốt, sưng phát cước, sợ nước,
sợ lạnh ăn kém tiêu, đại tiện lỏng:
Cẩu tích, bạch chỉ, cốt toái, thiên niên kiện,
độc hoạt, thương truật đều 15
g; bạch truật 20 g; xuyên khung, tô mộc, tùng hương
hay nhũ hương, quế chi đều 10 g; phụ
tử chế, cam thảo đều 8 g. Sắc uống
hai ngày một thang.
BS Phó Đức
Thuần - Sức Khỏe & Đời Sống
|
