|
B.
Kỹ thuật thở bằng miệng:
Vận động càng mạnh , nhu cầu cung cấp ôxy
càng tăng, việc giải phóng thán khí ( CO2
) phần đã được sử dụng càng nhanh chóng càng
tốt. Cho nên kỹ thuật hắt hơi ra qua miệng là
phương pháp có tác dụng nhanh nhất, gọn nhất đẩy
được khối thán khí độc hại ra khởi
phổi, giúp cho mũi tiếp tục cung cấp luồng
không khí mới với một khối lượng lớn
khẩn trương hơn.
Thở ra bằng miệng trong quá trình vận động
nặng ( tập quyền , luyện đầu ) không tiến
hành cho ra từ từ như biện pháp thở khí công,
nội công... mà ngược lại phải dồn nén, hơi
ứ đọng ở giai đoạn cực điểm ( khi cơ hoành
ép bụng giảm gần tối đa rồi đột
ngột hóp bụng thật nhanh, âm hơi hắt ra có
tiếng kêu đanh, gọn và mạnh “ ha.... “
Thở bằng miệng thường sử dụng trong
các bài luyện quyền và tập song luyện, đa
luyện, thở bằng miệng thường được
kết hợp với các đòn phát chiêu đánh liên hoàn và
các kỹ thuật di bật giả ( cách này xin được
trình bày kỹ ở phần luyện quyền ).
H.25 là hình minh hoạ thể hiện cơ chế
hoạt động của miệng khi thở ra, tích vào ( khi
hít vào miệng nhanh chóng đóng, môi khép, hơi mím chặt vào
răng ).
C.
Kỹ thuật hít thở qua kẽ răng
Ở những trạng thái vận động bình
thường, hoặc vận động có cường độ chưa
quá mức, thì biện pháp thở bằng kỹ
thuật lấy hơi qua miệng là không cần thiết. Nhưng
ở trường hợp khác: hoạt động quá mức
trong mối quan hệ bắt buộc ở thời điểm
cực hạn, ngực bị va chấn, mũi bị
tổn thương bọt, đờm. huyết gây tắc
nghẹn... thì biện pháp thở bằng miệng thay
cho mũi lại quá cần thiết.
Hít hơi qua miệng, thở qua miệng, hoặc cùng
đồng thời thở ra và hít vào bằng mũi và
miệng là một biện pháp hô hấp “ cấp
“ở thời điểm mà trạng thái cơ thể quá căng
thẳng , mệt mỏi... nhịp tim đập nhanh, thời
gian trao đổi máu quá ngắn, công đoạn hô hấp và
tuần hoàn là cấp thiết không trừ cách thức nào.
Ý nghĩa của hình thức tập
luyện này không có tác dụng lắm đối với các
dạng vận động khác. Nhưng đối với người
luyện võ - tất cả đều phải được rèn
luyện cùng với trí tuệ
một cách nghiêm túc – có ai lường hết chữ
ngờ. Hơn nữa, những ảnh hưởng của quá trình
trao đổi khí ở thời điểm “ cấp “ nếu
không được thay thế và bổ trợ bằng các
biện pháp cấp cứu sẽ dẫn đến nhiều
sự rối loạn, phát sinh những chứng co thắt
động mạch vành, làm thay đổi nhịp tim... ảnh hưởng
trực tiếp đến sức bền, sức mạnh,
sức bật, sức nhanh... sự trao đổi khí tốt;
hay đúng hơn là biện pháp cung cấp đủ ôxy là một
trong những điều kiện cần thiết dẫn đến
thành công cho các đấu thủ khi tranh tài.
Hít hơi qua kẽ răng là phương pháp thở bổ
trợ , cần thiết trong những hoàn cảnh cấp bách.
Kỹ thuật cơ bản của cách thở này là khi hít vào
miệng phải ngậm, răng cắn vào nhau, môi hơi hé, lưỡi
áp công tỳ nhẹ vào vòm trên ( tiến hành như vây,
luồng hơi mới vào phổi đỡ bụi, đỡ
lạnh, hoặc quá nóng... tất nhiên thời kỳ đầu
rất khó tập, cổ rát và chóng mệt ).
D.
Kỹ thuật thở ngắn hơi
Cũng như kỹ thuật hít hơi qua kẽ răng (
thở bằng mồm ) kỹ thuật thở gấp gáp,
ngắn nhịp, ngắn hơi ; hít vào cho ra ngay, lại hít vào
cho ra ngay... là biện pháp cấp thiết về hô hấp
khi cơ thể đã vận động quá lâu, quá mệt
mỏi, nhịp tim đạp gấp, cơ thể có hiện tượng
rối loạn , mất thăng bằng, chóng mặt. Thở
nhịp ngắn, tức là lấy hơi nhanh, hơi thở ra
nhanh cố gắn nhịp hơi thở trùng với nhịp
tuần hoàn trong một lần trao đổi.
Tất nhiên, phương pháp thở tối ưu trong điều
kiện cho phép là hít vào phải đều , sâu, ngực
nở , bụng phình lên và thời gian lưu hơi
chiếm độ 1/4 khoảng thời gian của hơi thở
; bằng cách này các phế nang sẽ giãn ra tối đa
cho dưỡng khí ( O2
) vào máu và thán khí ( CO2
) thải ra. Giữ hơi lại trong một thời gian thích
hợp tạo điều kiện cho sự trao đổi
chất tiến hành một cách hoàn chỉnh.
Nhưng trong những trạng thái như đã được
trình bày, lượng ôxy thiết hụt đã ở
mức báo động, nhịp tim đập nhanh rối
loạn, hệ cơ ngực và nhóm cơ liên sườn bị kích
thích nên cũng vận động co giãn gấp gáp ngoài
chủ định ( tất nhiên vẫn có sự điều
khiển của hệ tín hiệu thần kinh thực
vật ) - Bởi vậy , việc thở nhanh, ngắn
nhịp là thủ thuật tự điều hoà hơi thở, tìm
sự phù hợp với cơ chế vận động nội
tại ở thời điểm “ cấp “ nhằm tăng cường
lưu thông khí huyết, giải quyết có hiệu quả các
hiện tượng rối loạn chức năng tạm
thời làm êm dịu toàn bộ thần kinh, đặc
biệt là thần kinh thực vật, trấn tĩnh tinh
thần bằng hơi thở ngắn nhịp ở thời điểm
“ cấp “để từ đó chuyển sang nhịp thở
sâu nhịp nhàng gây được hưng phấn , trở lại
quân bình bù đắp lượng ôxy thiếu hụt
một cách nhanh nhất.
Thường trong quá trình tập quyền, việc
chủ động tập thở nắn nhịp ở giai đoạn
cuối của buổi tập khoảng 5 phut đến 7 phút
trước khi tập thư giãn là cần thiết, đương
nhiên là phần vận động cũng phải được
phối hợp có tốc độ nhanh hơn, mạnh hơn. (
Thở ngắn nhịp thường hít vào bằng mũi và
thở ra bằng miệng ).
E.
Kỹ thuật tập nín thở
Tập nín thở là phương pháp chủ động rèn
luyện khả năng chịu đựng của cơ thể
ở cả hai thời điểm, có hơi và không có hơi
(ứ đọng thán khí ; hoặc thiếu dưỡng khí ).
Luyện như vậy, là đặt cơ thể trong tình
trạng nguy kịch giả, căng thẳng thần kinh, gây
rối loạn tạm thời một số chức năng.
Đặc biệt đối với não - sự ức
chế tạo nên sự kích thích mạnh mẽ đến các
tế bào thần kinh, thúc đẩy các cơ quan chức năng và
bộ phận điều hoà thần kinh thực vật và
nội tiết, tăng cường sự đòi hỏi làm
việc của cơ quan hô hấp và tuần hoàn. Thoạt đầu
sự tăng cường xuất phát từ ý nghĩ, sau đó
ở những giây hít thở đầu tiên tạo nên
những dòng xung động thần kinh đi qua các cơ
bắp, bắt buộc cơ thể tự điều khiển,
rèn luyện trạng thái bị “ cấp “ giúp cơ
thể có thể vượt qua sự khó thở, mệt
mỏi, thiếu không khí giống như trong các điều
kiện thật.
Trái tim cần được làm việc nhiều . Tần
số co bóp của tim là chỉ số quan trọng
nhất của vận động chứ không phải là lượng
máu lớn. Không thể tăng được sức bóp và số
lần bóp ( tần số co bóp ) một cách tuỳ
tiện, tuỳ ý... không thể giản đơn sự
tập luyện chỉ theo một chiều đối vỡi
người bình thường chứ chưa nói đến một
lực sĩ , một võ sĩ... việc chuẩn
bị sức lực và sự chịu đựng mang tính
chất dự trữ là cần thiết, phải có sự
dự trữ - dự phòng cho tập luyện vì cơ
thể không tự có được... tốt nhất là đặt
trái tim và hai lá phổi vào trận – đó là vận động
thể lực cực hãn, là chuẩn bị cho mọi
tình huống có thể xảy ra.
Tất nhiên, tập nín thở phải có phương pháp
và những nguyên tắc bắt buộc khắt khe: như cách
ngồi nín thở, cách nằm nín thở, thời gian lưu
mỗi lần tập, thời gian tập...
Các biện pháp phòng ngừa ( xin được hướng
dẫn chi tiết ở một phần khác ).
F.
Kỹ thuật thở phối hợp với
động tác
Thường một số vận động của tay,
của chân, của đầu, của thân ở một
số tư thế có tác dụng tương hỗ rất tốt
cho quá trình hít hơi vào, hoặc hắt hơi ra, hay co bóp
tim, hoặc giãn nở . Như vậy , việc phối
hợp hài hoà có tác dụng tăng cường triệt để
sự trao đổi chất , duy trì tốt hơn về độ
bền sức mạnh, sức nhanh, sức bật... ở
ngay cả trong quá trình vận động nặng kéo dài.
Ở những đòn tay đánh ra theo thế dật,
ép ( du áp lực ) thành khung ngực bị gập căng,
dồn nén ... Như vậy, nếu kết hợp thở ra
theo kiểu hắt hơi qua miệng thì triệt để
vô cùng. Ngược lại, ở thế tấn thu về,
thế bình ổn, tay trên, tay dưới theo kiểu thượng
hạ thì hít hơi sâu điều hoà hơi thở và tăng cường
sự lưu thông khí huyết lại thất là tiện
lợi.
Nhưng trường hợp làm trái với các vận động
trên, nhất là trái ngược với cơ chế hoạt động
của tim , nhiều khi rất nguy hiểm. Đặc biệt
khi tim co bóp, sự ép mạnh , đột khởi đúng
thời điểm nhiều khi tạo nên sự đảo
lộn trong tuần hoàn, thúc lên não một lượng máu
quá mức hoặc ngược lại. Còn đối
với hô hấp sự vận động trái chiều này
sẽ dẫn đến sự mệt mỏi , không linh
hoạt, trì trệ độ co giãn của nhóm cơ xương
sườn, cơ hoành gây trở ngại rất lớn cho cơ
chế hô hấp.
Vì vậy, ở mỗi bài quyền tính thứ
tự của đòn thế được tính toán ăn ý
với nhịp thở theo nguyên tắc tương hỗ,
trợ lực, nhịp này phải hít vào, nhịp kia
phải thở ra ( vấn đề này sẽ được trình
bày chi tiết trong các bài quyền )
G.
Kỹ thuật thở thư giãn
Sau một quá trình vận động, căng
thẳng, mệt mỏi, khó thở... thư giãn cơ
bắp bằng biện pháp vận động và điều hoà
nhịp thở... thư giãn cơ bắp bằng biện pháp
vận động và điều hòa nhịp thở (
thở thư giãn ) là phương pháp tốt nhất.
Biết thư giãn và tập trung ý chí vào
việc thở là luyện được quá trình ức
chế - hưng phấn để cho hệ thần kinh ngày càng
mạnh, làm chủ được mọi hoạt động theo hướng
có ích.
Thở thư giãn là cách thức thở từ
từ, thở sâu, hài hoà, Trong Đông y có câu “ Thông,
tắc bất thống. Thống, tắc bất thông “ nghĩa
là : hễ khí huyết lưu thông thì không nảy sinh đau
ốm. Hễ đau ốm ở chổ nào thì khí
huyết ở đó không thông. Vậy tập cho khí huyết
lưu thông là tránh được bệnh tật - luyện thở
sâu, thư giãn là phương thức làm cho khí huyết lưu thông
một cách tự nhiên theo quy luật sinh lý tuần hoàn.
Có hai cách thở thư giãn:
-
Ngồi
, hoặc nằm “ tĩnh “để thở thư giãn (
khí công ).
-
Kết
hợp với các vận động nhẹ nhàng, khoan thai,
chuyển động theo tuyến cong...
|
